Szybkie dochodzenie drobnych roszczeń w firmie – postępowanie uproszczone

Jeżeli kontrahent lub klient odmawia zapłaty za dostawę towaru albo wykonanie usługi, przedsiębiorca może dochodzić należności przed sądem. W przypadku sporów o niewielkiej wartości sprawa może zostać rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. Jest to przyspieszona procedura sądowa przeznaczona do rozstrzygania spraw o niewielkiej wartości, która pozwala szybciej uzyskać rozstrzygnięcie, a tym samym ograniczyć koszty prowadzenia postępowania.

Jakie sprawy są rozpoznawane w postępowaniu uproszczonym?

Postępowanie uproszczone przeznaczone jest przede wszystkim do rozpoznawania spraw o świadczenie, czyli takich, w których jedna ze stron domaga się od drugiej określonego działania – najczęściej zapłaty pieniędzy. Zasadą jest, że tryb ten stosuje się w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 20 000 zł.

W praktyce oznacza to, że w postępowaniu uproszczonym często rozpoznawane są sprawy wynikające z typowych relacji biznesowych, takich jak zapłata wynikająca z umowy zlecenia, umowy o dzieło lub umowy sprzedaży, a także rozliczenia między przedsiębiorcami wynikające z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.

W tym trybie mogą być również rozpoznawane sprawy dotyczące roszczeń z rękojmi lub gwarancji, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza 20 000 zł.

Sprawa rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym może mieć charakter sporny. Oznacza to, że między stronami istnieje spór co do faktów, prawa albo samego roszczenia. Przykładowo dłużnik może kwestionować obowiązek zapłaty, twierdząc, że towar był wadliwy, usługa została wykonana nieprawidłowo albo że zapłata nie jest należna w żądanej wysokości.

Kiedy sprawa zostanie rozpoznana w postępowaniu uproszczonym?

Jeżeli sprawa należy do kategorii spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym, sąd prowadzi ją w tym trybie z urzędu. Oznacza to, że przedsiębiorca nie wybiera sam procedury – sposób rozpoznania sprawy wynika bezpośrednio z przepisów.

Sąd może jednak zdecydować o rozpoznaniu sprawy w zwykłym postępowaniu cywilnym, jeżeli uzna, że może to przyczynić się do sprawniejszego rozstrzygnięcia sporu. Dzieje się tak przede wszystkim wtedy, gdy sprawa okaże się bardziej złożona – na przykład wymaga przeprowadzenia szerokiego postępowania dowodowego.

Postępowanie uproszczone w praktyce – czym się różni i na co zwrócić uwagę?

Postępowanie uproszczone ma przyspieszyć rozpoznanie prostszych sporów, co wiąże się także z pewnymi ograniczeniami proceduralnymi. W praktyce oznacza to, że postępowanie prowadzone jest w sposób uproszczony i bardziej sformalizowany dla stron niż w zwykłym postępowaniu cywilnym.

Ograniczenie podejmowania działań przez strony

W postępowaniu uproszczonym strony mają ograniczoną możliwość podejmowania czynności mogących doprowadzić do skomplikowania przebiegu postępowania:

• nie można zmienić powództwa w trakcie sprawy – po wniesieniu pozwu nie ma możliwości zmiany żądania, na przykład zwiększenia dochodzonej kwoty;
• ograniczone możliwości obrony pozwanego – powództwo wzajemne oraz zarzut potrącenia są dopuszczalne tylko wtedy, gdy również nadają się do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym;
• jednym pozwem dochodzi się jednego roszczenia – w postępowaniu uproszczonym co do zasady nie można łączyć w jednym pozwie kilku różnych żądań.

Uproszczone postępowanie dowodowe

Postępowanie uproszczone zakłada bardziej elastyczne zasady prowadzenia postępowania dowodowego:

• sąd może samodzielnie oszacować wysokość należności – jeżeli dokładne udowodnienie wysokości roszczenia jest niemożliwe albo bardzo utrudnione, sąd może zasądzić odpowiednią kwotę według własnej oceny, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy;
• rzadziej korzysta się z opinii biegłych – jeżeli koszt opinii biegłego miałby przekroczyć wartość sporu, sąd może zrezygnować z jej zlecenia i samodzielnie ocenić okoliczności sprawy.

Ograniczenia w przebiegu postępowania

W postępowaniu uproszczonym ograniczenia proceduralne dotyczą przebiegu samego postępowania:

• sprawa może zakończyć się bez rozprawy – jeżeli wartość sporu nie przekracza 4 000 zł, sąd może wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym, czyli bez wyznaczania rozprawy i bez udziału stron, nawet jeżeli strony wnioskowały o jej przeprowadzenie;
• prostsze uzasadnienie wyroku – w sprawach o wartości do 4 000 zł uzasadnienie wyroku ogranicza się do wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia i przytoczenia odpowiednich przepisów;
• ograniczony zakres apelacji – w postępowaniu uproszczonym apelacja ma węższy zakres niż w zwykłym postępowaniu cywilnym, co ma dodatkowo przyspieszyć zakończenie sprawy.

Dostępne alternatywy – inne postępowania przyspieszone dla przedsiębiorców

Nie każda sprawa przedsiębiorcy będzie rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. W zależności od okoliczności przedsiębiorca może skorzystać z innych przyspieszonych trybów dochodzenia roszczeń, które w danej sytuacji mogą okazać się korzystniejsze – takich jak postępowanie nakazowe, upominawcze czy elektroniczne postępowanie upominawcze.

Jeżeli natomiast roszczenie ma charakter transgraniczny, dostępne są także szczególne procedury europejskie – europejskie postępowanie nakazowe oraz europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń.

Podsumowanie

Postępowanie uproszczone stanowi praktyczne narzędzie dochodzenia drobnych należności w działalności gospodarczej. Dzięki prostszej procedurze i ograniczonemu zakresowi czynności procesowych pozwala szybciej uzyskać rozstrzygnięcie w sprawach o niewielkiej wartości. W wielu sporach między przedsiębiorcami może więc stanowić efektywną drogę dochodzenia zapłaty bez konieczności prowadzenia pełnego, długotrwałego procesu cywilnego.