Współpraca z kontrahentami z innych państw Unii Europejskiej może utrudniać dochodzenie zapłaty w przypadku powstania sporu. Prowadzenie sprawy przed sądem zagranicznym bywa dla przedsiębiorcy czasochłonne i kosztowne, zwłaszcza gdy chodzi o należności o niewielkiej wartości. Prawo Unii Europejskiej przewiduje jednak procedury ułatwiające dochodzenie takich roszczeń. Jedną z nich jest europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń, które pozwala dochodzić zapłaty w uproszczonym trybie w sprawach transgranicznych.
Jeżeli kontrahent z innego państwa Unii Europejskiej nie zapłacił za dostawę, usługę lub odmawia wydania opłaconego towaru, przedsiębiorca może dochodzić należności przed sądem w ramach europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń. Jest to uproszczona procedura sądowa przeznaczona do rozstrzygania sporów transgranicznych o niewielkiej wartości, która pozwala uzyskać wyrok wykonalny w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń służy rozstrzyganiu sporów cywilnych i handlowych. Do tego katalogu należą m.in. roszczenia wynikające z umów sprzedaży lub świadczenia usług zawieranych między przedsiębiorcami.
W postępowaniu tym można dochodzić roszczeń o niewielkiej wartości. Przedsiębiorca może z niego skorzystać, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 5 000 euro w chwili wniesienia pozwu do sądu. Wartość przedmiotu sporu oznacza kwotę, której przedsiębiorca domaga się od kontrahenta, na przykład zapłaty za dostarczony towar lub wykonaną usługę. Przy jej ustalaniu nie uwzględnia się odsetek, kosztów (np. adwokata lub tłumacza) ani innych wydatków związanych ze sprawą. Można ich jednak dochodzić wraz z roszczeniem głównym.
W postępowaniu tym można dochodzić zarówno roszczeń pieniężnych, jak i niepieniężnych, na przykład wydania rzeczy. Należność może być dochodzona również w innej walucie niż euro, w tym w walucie ustalonej z kontrahentem. W przypadku roszczeń niepieniężnych ich wartość określona w pieniądzu również nie może przekroczyć kwoty 5 000 euro.
Sprawa w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń może mieć charakter sporny. Oznacza to, że dłużnik kwestionuje obowiązek zapłaty – na przykład twierdzi, że towar był wadliwy, usługa została wykonana nieprawidłowo albo że zapłata nie jest należna w żądanej wysokości.
Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń można stosować wyłącznie w sprawach o charakterze transgranicznym. Sprawa ma taki charakter wtedy, gdy przynajmniej jedna ze stron ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej niż państwo, w którym znajduje się sąd rozpoznający sprawę.
Z procedury tej można korzystać we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej, z wyjątkiem Danii.
Przedsiębiorca ma siedzibę w Polsce i tutaj wnosi pozew, natomiast pozwany kontrahent prowadzi działalność we Włoszech. W takiej sytuacji sprawa ma charakter transgraniczny, ponieważ strony mają siedziby w różnych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Oznacza to, że przedsiębiorca może dochodzić należności w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń.
Sprawy nienależące do kategorii transgranicznych mogą zostać rozpoznane przez sąd w postępowaniu uproszczonym.
Dla przedsiębiorcy najkorzystniejszą sytuacją jest możliwość prowadzenia sprawy przed sądem w państwie jego siedziby. Dochodzenie należności przed sądem zagranicznym może bowiem wiązać się z dodatkowymi kosztami, barierami językowymi oraz koniecznością stosowania obcego prawa.
Ustalenie państwa i sądu właściwego do rozpoznania sprawy określa się jako ustalenie jurysdykcji sądowej. Zasadą jest, że sprawę rozpoznaje sąd państwa członkowskiego, w którym pozwany ma miejsce zamieszkania lub siedzibę. W przypadku spółek i innych osób prawnych będzie to państwo, w którym znajduje się ich statutowa siedziba, główny organ zarządzający albo główne przedsiębiorstwo.
Polski przedsiębiorca zamierza wnieść pozew przeciwko spółce zarejestrowanej w Belgii. Zgodnie z zasadą ogólną pozew powinien zostać złożony do sądu belgijskiego właściwego dla statutowej siedziby tej spółki.
W niektórych przypadkach przedsiębiorca może jednak skorzystać z możliwości wyboru jurysdykcji. Dotyczy to w szczególności sporów wynikających z umów. W takiej sytuacji kontrahenta można pozwać również przed sąd miejsca wykonania zobowiązania. Jeżeli umowa miała zostać wykonana w Polsce, sprawa może zostać rozpoznana przez sąd polski.
O ile strony nie uzgodniły inaczej, miejscem wykonania zobowiązania jest:
Polski przedsiębiorca sprzedaje towar kontrahentowi z Austrii. Zgodnie z umową towar miał zostać dostarczony do magazynu kupującego w Krakowie. Miejscem wykonania zobowiązania jest więc Polska, ponieważ to tutaj zgodnie z umową miało nastąpić dostarczenie rzeczy. W takiej sytuacji przedsiębiorca może pozwać kontrahenta przed sąd polski właściwy dla miejsca dostawy towaru.
Strony mogą również uzgodnić w umowie, że wszelkie spory wynikające z umowy będą rozpatrywane przez sąd konkretnego kraju, na przykład sąd polski. Jeżeli strony ustanowią taką jurysdykcję wyłączną, będzie ona dla nich wiążąca.
Polski przedsiębiorca zawiera umowę o świadczenie usług z kontrahentem z Hiszpanii. W umowie strony uzgodniły, że wszelkie spory wynikające z tej umowy będą rozpatrywane wyłącznie przez sąd właściwy dla siedziby usługodawcy w Polsce. W takiej sytuacji pozew należy złożyć do sądu w Polsce, mimo że pozwany kontrahent ma siedzibę w Hiszpanii.
W praktyce przedsiębiorca może świadomie zabezpieczyć swój interes w umowie międzynarodowej – na przykład wskazując sądy polskie jako właściwe do rozpoznawania sporów albo określając Polskę jako miejsce wykonania zobowiązania. Dzięki temu w razie powstania sporu nie będzie musiał prowadzić sprawy przed sądem obcego państwa.
Postępowanie rozpoczyna się od złożenia pozwu na urzędowym formularzu. Formularz składa się do właściwego sądu – bezpośrednio, pocztą albo, w niektórych państwach, również elektronicznie. W pozwie przedsiębiorca opisuje okoliczności sprawy oraz wskazuje dowody potwierdzające jego roszczenie. Do formularza można dołączyć dokumenty, takie jak umowa, faktura lub korespondencja z kontrahentem.
Po otrzymaniu pozwu sąd sprawdza, czy sprawa spełnia warunki europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń – w szczególności czy ma charakter transgraniczny, czy wartość sporu mieści się w przewidzianym limicie oraz czy pozew został prawidłowo sporządzony. W razie braków formalnych sąd wzywa do ich uzupełnienia.
Następnie odpis pozwu wraz z załącznikami zostaje doręczony pozwanemu. Od momentu doręczenia pozwany ma 30 dni na przedstawienie swojej odpowiedzi i ewentualnych dowodów.
Postępowanie ma co do zasady charakter pisemny. Oznacza to, że sąd rozstrzyga sprawę przede wszystkim na podstawie przedstawionych dokumentów i stanowisk stron. Rozprawa odbywa się tylko wtedy, gdy sąd uzna ją za konieczną albo gdy wniesie o to jedna ze stron. W takich przypadkach może ona zostać przeprowadzona również z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość, na przykład w formie wideokonferencji.
Po otrzymaniu stanowisk stron sąd wydaje orzeczenie w sprawie. Jeżeli uzna to za potrzebne, może wcześniej zażądać dodatkowych wyjaśnień lub przeprowadzić dodatkowe dowody. W praktyce postępowanie ma na celu możliwie szybkie rozstrzygnięcie sporu o niewielkiej wartości, przy ograniczeniu formalności i kosztów związanych z prowadzeniem procesu.
Po wydaniu orzeczenia sąd doręcza je obu stronom. Możliwość jego zaskarżenia zależy od przepisów państwa, w którym sprawa była rozpoznawana. Oznacza to, że zasady odwołania mogą różnić się w zależności od kraju. Jeżeli sprawę rozpoznawał sąd w Polsce, przedsiębiorcy przysługuje apelacja.
Na wniosek przedsiębiorcy sąd wydaje zaświadczenie dotyczące orzeczenia w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń. Zaświadczenie sporządzane jest na urzędowym formularzu i wydawane bez dodatkowych opłat.
Orzeczenie wydane w jednym państwie członkowskim w ramach tej procedury jest uznawane i wykonywane w innych państwach Unii Europejskiej bez potrzeby prowadzenia dodatkowego postępowania o stwierdzenie wykonalności. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca może skierować sprawę bezpośrednio do egzekucji w państwie, w którym znajduje się majątek dłużnika.
Złożenie pozwu w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń co do zasady podlega opłacie sądowej. Jej wysokość zależy od państwa członkowskiego, którego sąd rozpoznaje sprawę. W poszczególnych krajach Unii Europejskiej mogą obowiązywać różne stawki oraz różne waluty, w których należy wnieść opłatę.
Jeżeli sprawa rozpoznawana jest przez sąd w Polsce, opłata od pozwu ma charakter stały i wynosi 100 zł. Taka sama opłata pobierana jest również od apelacji.
Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń stanowi praktyczne narzędzie rozstrzygania niewielkich sporów z kontrahentami z innych państw Unii Europejskiej. Umożliwia szybkie rozstrzygnięcie sprawy w uproszczonej procedurze, często bez konieczności prowadzenia rozbudowanego postępowania dowodowego. Wydane orzeczenie jest uznawane i wykonywane w innych państwach Unii Europejskiej, co pozwala przedsiębiorcom skuteczniej egzekwować swoje należności w obrocie międzynarodowym.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, rozporządzenie (WE) nr 861/2007 z dnia 11 lipca 2007 r., rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r.
