Współpraca z firmami z Unii Europejskiej może wiązać się z dodatkowymi trudnościami w przypadku braku zapłaty. Dochodzenie należności od kontrahenta znajdującego się w innym państwie, często oddalonym o setki kilometrów, może stanowić wyzwanie dla przedsiębiorcy. Prawo Unii Europejskiej przewiduje jednak procedury ułatwiające dochodzenie należności w sprawach transgranicznych. Jedną z nich jest europejskie postępowanie nakazowe, które pozwala uzyskać w Polsce nakaz zapłaty wykonalny w innym państwie UE.
Jeżeli kontrahent z innego państwa Unii Europejskiej nie zapłacił za towar lub usługę, przedsiębiorca może dochodzić należności, składając pozew o europejski nakaz zapłaty w europejskim postępowaniu nakazowym. Jest to przyspieszona, uproszczona procedura sądowa przeznaczona do dochodzenia roszczeń pieniężnych w sporach transgranicznych w Unii Europejskiej.
W europejskim postępowaniu nakazowym przedsiębiorca może dochodzić zapłaty roszczeń pieniężnych o określonej wysokości w sprawach cywilnych i handlowych. Do tego katalogu spraw zaliczają się m.in. roszczenia dotyczące umów sprzedaży i świadczenia usług zawieranych między przedsiębiorcami.
W ramach dochodzonego roszczenia przedsiębiorca może żądać zapłaty nie tylko należności głównej, lecz także odsetek, kar umownych lub innych należnych kosztów. Roszczenie może być dochodzone w walucie ustalonej z kontrahentem, również wtedy, gdy jest to waluta innego państwa.
Należność powinna mieć charakter bezsporny. Oznacza to, że dług nie jest faktycznie kwestionowany przez dłużnika. W praktyce chodzi o sytuacje, w których zobowiązanie powstało, termin zapłaty upłynął, a kontrahent mimo to nie reguluje należności.
Przedsiębiorca sprzedał kontrahentowi towar i wystawił fakturę z terminem płatności 30 dni. Towar został odebrany, a kontrahent nie zgłasza zastrzeżeń co do jakości towaru ani wysokości ceny. Mimo upływu terminu płatności należność nie została uregulowana. W takiej sytuacji roszczenie o zapłatę ceny ma charakter bezsporny.
Postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty umożliwia dochodzenie tylko roszczeń o charakterze transgranicznym. Sprawa transgraniczna to taka, w której przynajmniej jedna ze stron ma miejsce zamieszkania lub miejsce stałego pobytu w państwie członkowskim Unii Europejskiej, innym niż państwo, w którym znajduje się sąd rozpatrujący sprawę.
Sprawy nienależące do kategorii transgranicznych mogą zostać rozpoznane przez sąd w postępowaniu nakazowym, upominawczym lub elektronicznym postępowaniu upominawczym.
O wydanie europejskiego nakazu zapłaty przedsiębiorca może ubiegać się we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej z wyjątkiem Danii.
Przedsiębiorca ma siedzibę w Polsce i tutaj składa pozew, natomiast pozwany kontrahent prowadzi działalność we Włoszech. W takiej sytuacji sprawa ma charakter transgraniczny, ponieważ strony mają siedziby w różnych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Oznacza to, że możliwe jest dochodzenie zapłaty w postępowaniu o wydanie europejskiego nakazu zapłaty.
W europejskim postępowaniu nakazowym przedsiębiorca może dochodzić należności pieniężnych o określonej wysokości, które są wymagalne w chwili wniesienia pozwu. Roszczenie jest wymagalne wtedy, gdy upłynął termin jego zapłaty, na przykład wskazany w umowie lub na fakturze.
Dla przedsiębiorcy najkorzystniejszą sytuacją jest możliwość uzyskania europejskiego nakazu zapłaty przed sądem w państwie jego siedziby. Dochodzenie roszczeń przed sądami zagranicznymi może bowiem wiązać się z dodatkowymi kosztami, barierami językowymi oraz koniecznością stosowania obcego prawa.
Ustalenie państwa i sądu, do którego należy wnieść pozew o wydanie europejskiego nakazu zapłaty, określa się jako ustalenie jurysdykcji. Zasadą jest, że sprawę rozpoznaje sąd państwa członkowskiego, w którym pozwany ma miejsce zamieszkania.
W przypadku spółek i innych osób prawnych będzie to państwo, w którym znajduje się ich:
Zgodnie z zasadą ogólną polski przedsiębiorca, który zamierza wnieść pozew o wydanie europejskiego nakazu zapłaty przeciwko spółce zarejestrowanej w Belgii, powinien złożyć pozew do sądu belgijskiego właściwego dla statutowej siedziby tej spółki.
W niektórych rodzajach spraw, w tym w sprawach najczęściej dotyczących przedsiębiorców, powód może skorzystać z możliwości wyboru jurysdykcji. Dotyczy to w szczególności sporów wynikających z umowy. W takiej sytuacji kontrahenta można pozwać również przed sąd miejsca wykonania zobowiązania.
O ile strony nie uzgodniły inaczej, miejscem wykonania zobowiązania jest:
Polski przedsiębiorca sprzedaje towar kontrahentowi z Austrii. Zgodnie z umową towar miał zostać dostarczony do magazynu kupującego znajdującego się w Krakowie. Miejscem wykonania zobowiązania jest więc Polska, ponieważ to tutaj zgodnie z umową miało nastąpić dostarczenie rzeczy. W takiej sytuacji przedsiębiorca może pozwać kontrahenta przed sąd polski właściwy dla miejsca dostawy towaru.
Strony mogą uzgodnić w umowie, że wszelkie spory wynikające z umowy będą rozpatrywane przez sąd konkretnego kraju, na przykład sąd polski. Jeżeli strony ustaliły w umowie taką jurysdykcję wyłączną, jest ona dla nich wiążąca. W takim przypadku pozew o wydanie europejskiego nakazu zapłaty należy złożyć do sądu państwa wskazanego w umowie.
Polski przedsiębiorca zawiera umowę o świadczenie usług z kontrahentem z Hiszpanii. W umowie strony uzgodniły, że wszelkie spory wynikające z tej umowy będą rozpatrywane wyłącznie przez sąd właściwy dla siedziby usługodawcy w Polsce.
W takiej sytuacji, nawet jeśli pozwany kontrahent ma siedzibę w Hiszpanii, pozew o wydanie europejskiego nakazu zapłaty należy złożyć do sądu w Polsce, ponieważ strony ustanowiły w umowie jurysdykcję wyłączną.
W przypadku umów międzynarodowych przedsiębiorca może zabezpieczyć swój interes, na przykład ustalając z kontrahentem, że spory wynikające z umowy będą rozpatrywane przez sądy polskie, albo wskazując w umowie Polskę jako miejsce dostawy towaru lub wykonania usługi. Dzięki temu w razie powstania sporu nie będzie musiał prowadzić sprawy przed sądem obcego państwa.
Postępowanie rozpoczyna się od złożenia pozwu o wydanie europejskiego nakazu zapłaty. Pozew sporządza się na urzędowym formularzu i składa do właściwego sądu. Może on zostać złożony w formie papierowej albo – w niektórych państwach – elektronicznie.
Po złożeniu pozwu sąd sprawdza, czy sprawa spełnia warunki postępowania – w szczególności czy ma charakter transgraniczny, czy dotyczy roszczenia pieniężnego o określonej wysokości oraz czy pozew został prawidłowo sporządzony. Jeżeli pozew zawiera braki, sąd wzywa do ich uzupełnienia. Jeżeli spełnia wszystkie wymagania, sąd wydaje europejski nakaz zapłaty.
Nakaz zapłaty jest następnie doręczany pozwanemu. Od momentu doręczenia pozwany ma 30 dni na wniesienie sprzeciwu:
Jeżeli pozew spełnia wszystkie wymagania formalne, sąd wydaje europejski nakaz zapłaty tak szybko, jak to możliwe. W praktyce powinno to nastąpić w terminie około 30 dni od dnia wniesienia pozwu.
Termin ten nie obejmuje czasu potrzebnego na uzupełnienie, poprawienie lub zmianę pozwu. Jeżeli sąd wezwie powoda do uzupełnienia braków, czas potrzebny na dokonanie tych czynności nie jest wliczany do wskazanego terminu.
Złożenie pozwu o wydanie europejskiego nakazu zapłaty co do zasady podlega opłacie sądowej. Jej wysokość zależy od państwa członkowskiego, którego sąd rozpoznaje sprawę. W poszczególnych krajach Unii Europejskiej obowiązują różne stawki oraz różne waluty, w których należy wnieść opłatę.
Jeżeli sprawa rozpoznawana jest przez sąd w Polsce, opłaty są takie same jak w krajowych sprawach tego samego rodzaju. Ich wysokość zależy od wartości przedmiotu sporu, czyli kwoty, której przedsiębiorca dochodzi od kontrahenta. W przypadku roszczeń przekraczających 20 000 zł opłata wynosi 5% wartości dochodzonej należności, jednak nie więcej niż 100 000 zł.
Europejskie postępowanie nakazowe jest skutecznym narzędziem dochodzenia należności w relacjach transgranicznych między przedsiębiorcami. Umożliwia uzyskanie nakazu zapłaty w uproszczonej i stosunkowo szybkiej procedurze, często przed polskim sądem. Po stwierdzeniu wykonalności nakaz może być egzekwowany w innych państwach Unii Europejskiej, co czyni tę procedurę praktycznym instrumentem odzyskiwania należności w obrocie międzynarodowym.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, rozporządzenie (WE) nr 1896/2006 z dnia 12 grudnia 2006 r., rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r.
